Podróż w czasie do lat 1900 – 1909


Stephen Hawking w swojej ostatniej książce („Brief Answers to the Big Questions”) napisał, że podróże w czasie są możliwe. My mamy na to dowód: wystarczy wziąć książkę, by przenieść się do danej epoki. Dzisiaj zabieramy Was do początku XX wieku!

Pierwsza dekada XX wieku to czas kolonializmu, monarchii w Europie, walki o niepodległość i prawa o kobiet. To czas gorsetów, sukien po kostki, meloników, ale też rewolucji na drogach: zaledwie w ciągu dekady samochody zastąpiły dorożki. 

Niektóre książki są  jak spadające gwiazdy. Czytane dla rozrywki, zachwycają nas na moment a następnie znikają z naszego życia. Inne są jak drogowskazy dla kolejnych pokoleń. Trzymają się twardo swojego miejsca w kanonie literatury. Czytane po raz kolejny, zmuszają do przemyśleń i dyskusji. Czasami ze względu na walor literacki, zwykły fart lub tę rzadką umiejętność uchwycenia jakiegoś elementu kultury lub wielkich zmian danej epoki.

Gdy bierzemy do reki nowa książkę, to często nie jesteśmy w stanie powiedzieć czy to będzie spadająca gwiazda, czy może drogowskaz. Tak jak „Wielki Gatsby” Francisa Scotta Fitzgeralda. Książka początkowo nie zyskała popularności. Za życia autora sprzedano nie więcej niż 25 tysięcy egzemplarzy. Zainteresowaniem zaczęła się cieszyć dopiero po ponownym wydaniu w 1953 roku. To nie jedyny przykład. Wystarczy spojrzeć na „Mistrza i Małgorzatę” Bułhakowa; „Paragraf 22” Hellera czy „Jądro ciemności” Josepha Conrada.

Poniżej kilka książek, które pomimo upływu ponad stu lat, nadal zachwycają, a przy okazji stanowią swego rodzaju wehikuł czasu, dzięki któremu możemy lepiej poznać tamtą epokę.

Joseph Conrad (Józef Teodor Konrad Korzeniowski)  „Jądro ciemności”

Opowiadanie to, pojawiło się w formie książkowej w 1902 roku – 3 lata po publikacji w magazynie Blackwood’s (w trzech oddzielnych częściach). Jest powszechnie uważane za znaczące dzieło dla angielskiej literatury i część kanonu kultury zachodniej.

Książka powstała pod wpływem ponurych aspektów kolonializmu. Joseph Conrad doświadczył ich, kiedy odwiedził Wolne Kongo w 1890 roku. Treść nawiązuje do tragedii Wolnego Państwa Kongo. Była to prywatna własność belgijskiego króla Leopolda II. Szacuje się, że w wyniku działań króla i spółek handlowych, w Afryce zginęło od kilku do ponad 10 milionów ludności tubylczej.

Conrad przyznał, że powieść była częściowo oparta na jego osobistych doświadczeniach z podróży po Afryce. W 1890, mając 31 lat zaciągnął się na należący do belgijskiej kompanii handlowej statek, który pływał po rzece Kongo. Było to niejako spełnieniem jego dziecięcych marzeń o byciu marynarzem. Gdy pływał po rzece i trafiał do kolejnych zagubionych w dżungli portów, był świadkiem niezliczonych okrucieństw, aktów niesprawiedliwości i korupcji, powodowanych przez działalność europejskich kompanii. W rezultacie, to co zobaczył w Afryce, rozwiało jego wyobrażenia dotyczące kolonializmu. Uważa się, że narrator powieści – Charles Marlow – uosabia postać autora.

Najsłynniejszą adaptacją filmową jest „Czas apokalipsy” z 1979 roku. Reżyser – Francis Ford Coppola – przeniósł fabułę Jądra Ciemności w realia Wojny wietnamskiej, obsadzając m.in. Martina Sheena, Marlona Brando, Roberta Duvalla, Dennisa Hoppera i Harrisona Forda.

Lyman Frank Baum „Czarnoksiężnik z Krainy Oz”

Właściwie chyba nikomu nie trzeba przedstawiać tej pozycji?

Autor chciał stworzyć nowy rodzaj opowieści na nowy wiek. We wstępie do pierwszego wydania książki napisał tak: „Współczesna edukacja najchętniej porusza aspekty moralności, obyczajowości i dobrego zachowania. Dlatego współczesne dziecko szuka rozrywki w cudownych opowieściach. Mając to na uwadze, historia ‚Czarnoksiężnika z krainy Oz’ została napisana wyłącznie dla dzieci i przyjemności jaką może im dać. Książka ta dąży do bycia współczesną bajką, w której zachowuje się cudowność i radość, a koszmary i wszystko co może martwić jest pomijane.”

Czarnoksiężnik z Krainy Oz został wydany w Chicago, w 1900 roku. Przede wszystkim był pierwszym utworem fantasy przeznaczonym dla dzieci w amerykańskiej literaturze. Stał się również istotnym elementem rozwoju literatury dziecięcej i jest zaliczany do klasyki światowej tejże literatury.

W 1964 roku na łamach czasopisma „American Quarterly” ukazał się artykuł historyka Henry’ego M. Littlefielda „The Wizard of Oz: Parable on Populism” (Czarnoksiężnik z Krainy Oz: Przypowieść o Populizmie). Littlefield stwierdził, że Czarnoksiężnik z Krainy Oz jest nie tylko książką dla dzieci, ale i alegorią, opisującą ówczesne problemy polityczno-gospodarcze Stanów Zjednoczonych. 

Czarnoksiężnik z Krainy Oz był wielokrotnie ekranizowany i wystawiany na scenie, ale najpopularniejszą ekranizacją powieści jest musical Czarnoksiężnik z Oz (The Wizard of Oz) w reżyserii Victora Fleminga z 1939 roku, z Judy Garland w roli Dorotki. 

Pierwsze polskie wydanie, zatytułowane Czarnoksiężnik ze Szmaragdowego Grodu, ukazało się w 1962 roku nakładem Naszej Księgarni.

Sir Arthur Conan Doyle „Pies Baskerville’ów”

Pierwsze wydanie 
„Psa Baskerville’ów”

Powieść ta została wydana w postaci książkowej w marcu 1902. Jest trzecia powieścią z cyklu opowieści o detektywie Sherlocku Holmesie a zarazem jedną z najsłynniejszych. Pierwszy polski przekład autorstwa Eugenii Żmijewskiej, pt. Tajemnica Baskerville’ów został wydany w formie książkowej w w tym samym roku, jako dodatek do dziennika Słowo. Następny polski przekład autorstwa Bronisławy Neufeldówny, pt. Pies Baskerville’ów ukazał się rok później, w 1903.

Najciekawsze jest jednak to, że była to pierwsza historia Sherlocka Holmesa, odkąd autor uśmiercił  detektywa w „Ostatniej Zagadce” (The Final Problem) z 1893 roku. Fani – oraz co bardziej prawdopodobne rachunki – zmusiły Doyle’a do sięgnięcia ponownie po sprawdzoną i popularną postać Sherlocka Holmesa. Autor zręcznie wyszedł z tego i umieścił akcje książki wcześniej niż pojedynek z profesorem Moriartim nad wodospadem Reichenbach.


Władysław Reymont „Chłopi”

Reymont "Chłopi"

Powieść, za którą Reymont otrzymał Nagrodę Nobla (1924), ukazywała się w odcinkach od 1902-1908 w  „Tygodniku Ilustrowanym”, w formie książkowej została też wydana w czterech tomach w latach 1904 (tomy I i II), 1906 (tom III) i w 1909 (tom IV).

W okresie, kiedy powstawała, tematyka chłopska była bardzo popularna w sztuce i literaturze. Reymont stworzył wnikliwe studium sytuacji chłopów, ukazując problemy społeczne, które w niej występowały. Przede wszystkim jednak przedstawił codzienność, tradycje, święta i życie pod dyktando zmieniających się pór roku.

E-book do pobrania w serwisie Wolne Lektury 


Inne słynne książki tamtej dekady to również m.in.:

Niestety nie wszystkie ważne książki tamtej dekady doczekały się też polskich wydań. 

Jeśli brakuje jakiejś książki, napisz w komentarzu! 



Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Powiadom o